Η συνέντευξη

Προετοιμασία

Δεν υπάρχουν κανόνες που τους ακολουθούμε κατά γράμμα, αλλά οδηγίες. Δεν υπάρχει μία μορφή συνέντευξης αλλά πολλές. Η μορφή της συνέντευξης καθορίζεται από το θέμα και από το τι ζητάμε να μάθουμε. Κατ’ αρχάς πρέπει να προετοιμαστούμε για τη συνέντευξη και να αποκτήσουμε ένα υπόβαθρο γενικών γνώσεων σχετικών με το θέμα από τη βιβλιογραφία. Ίσως ο καλύτερος τρόπος να ξεκινήσουμε είναι κάνοντας ανιχνευτικές συνεντεύξεις, χαρτογραφώντας έτσι το πεδίο και μαζεύοντας ιδέες και πληροφορίες. Μπορούμε με τις συνεντεύξεις να προσδιορίσουμε ένα πρόβλημα ή ένα κενό στη βιβλιογραφία και να βρούμε τρόπους να το λύσουμε. Σε μια γενικότερη ιστορική μελέτη μιας κοινότητας ή μιας βιομηχανίας είναι σημαντικό να εξοικειωθούμε με τις τοπικές πρακτικές και την ορολογία.

Η συνέντευξη

Η συνέντευξη είναι μια σχέση ενεργητικής και μεθοδικής ακρόασης. Οι βασικές αρχές αυτής της σχέσης εντοπίζονται στο ότι εξηγούμε τι θέλουμε να κάνουμε, δεν πιέζουμε, δεν διακόπτουμε, ακούμε προσεκτικά, οικοδομούμε την εμπιστοσύνη. Μέσα από τη συνέντευξη αλλάζουν και οι πληροφορητές μας και εμείς. Υπάρχουν κάποιες αρετές που πρέπει απαραίτητα να χαρακτηρίζουν την καλή διαχείριση της συνέντευξης:

 

Μεθοδολογίες της συνέντευξης

Υπάρχουν πολλοί διαφορετικοί τρόποι για να πάρει κανείς συνέντευξη: από την ελεύθερη, φιλική και ανεπίσημη συνομιλία μέχρι το πιο επίσημο και ελεγχόμενο στυλ ερωτήσεων. Σύμφωνα με τον Paul Thompson, οι καλοί ερευνητές αναπτύσσουν μια δική τους παραλλαγή που τους φέρνει τα καλύτερα αποτελέσματα και ταιριάζει στην προσωπικότητά τους. Διαφορετικές μεθοδολογίες αναπτύχθηκαν από τους ερευνητές και τις ερευνήτριες αναφορικά με τη διαδικασία της συνέντευξης:

Ι. Υπάρχουν τάσεις που επιδιώκουν την αναίρεση της ιεραρχικής σχέσης που εμπλέκουν τους πληροφορητές σε όλο το φάσμα της ερευνητικής διαδικασίας: στην επιλογή του θέματος, στη διαδικασία της συνέντευξης και στην ερμηνεία. Στο πλαίσιο της ομάδας Personal Narratives Group σημαντικές μελέτες εκπονήθηκαν από φεμινίστριες ή ερευνήτριες προφορικής ιστορίας και εθνογράφους.

Α. Προτείνουν έναν τύπο συνέντευξης συνδιαχειριζόμενης ή μη κατευθυνόμενης όσον αφορά τη μορφή και τη θεματική της. Οι πληροφορήτριες γίνονται εταίροι και συνεργάτριες.

Β. Για κάποιους μια δημοκρατική και μη ιεραρχική ερευνητική διαδικασία περιορίζεται στη συνέντευξη. Τα απομαγνητοφωνημένα κείμενα δίνονται στους πληροφορητές/τριες ώστε να αποφασίσουν τι θέλουν να συμπεριληφθεί στην έρευνα.

Γ. Για άλλους ερευνητές/τριες ο καθορισμός τους θέματος πρέπει να είναι αποτέλεσμα συλλογικής απόφασης.

Δ. Για άλλους μια δημοκρατική ερευνητική διαδικασία πρέπει να περιλαμβάνει και την ερμηνεία. Η ερμηνεία των απομαγνητοφωνημένων κειμένων γίνεται συλλογική διαδικασία.

 

ΙΙ. Αυστηρά δομημένη συνέντευξη

Όταν η έρευνα είναι «συγκριτική», βασίζεται σε ένα ερωτηματολόγιο, σε μια αυστηρά δομημένη συνέντευξη, ο ερευνητής διατηρεί τον έλεγχο και κάνει μια σειρά από ερωτήσεις κοινές για όλους τους πληροφορητές. Βλ. USC Shoah Foundation https://sfiaccess.usc.edu/ Ο στόχος εδώ είναι να παραχθεί υλικό που υπερβαίνει τον μεμονωμένο πληροφορητή και προσφέρεται για συγκρίσεις.

 

ΙΙΙ. Ευέλικτη δομή

Η ευέλικτη δομή της συνέντευξης βασίστηκε στην πεποίθηση ότι κάθε ιστορία ζωής είναι μια δημιουργική δουλειά που παράγεται από τη συνάντηση δύο ανθρώπων που και οι δύο καταλαβαίνουν την αξία της σχέσης μεταξύ δύο υποκειμενικοτήτων καθώς και την προβληματική και ρηξικέλευθη φύση αυτής της σχέσης.

 

Γενικά το κριτήριο που καθοδηγεί τη συνέντευξη είναι ότι οι συμμετέχοντες θα είναι ανοιχτοί ο ένας στον άλλο και επομένως ανοιχτοί στις απροσδόκητες και μη συστηματικές πλευρές της συνέντευξης.

 

Περαιτέρω μελέτη

-Pierre Bourdieu κ.ά., The Weight of the World: Social Suffering in Contemporary Society, Stanford University Press, 1999.

- Ρένα Μόλχο. 2002. «Το αρχείο οπτικοακουστικών μαρτυριών των επιζώντων της ναζιστικής γενοκτονίας Shoah: Στόχοι, οργάνωση και διαδικασία συνεντεύξεων», Επιθεώρηση Κοινωνικών Ερευνών, 107: 199-217.

-Luisa Passerini. 1992 “A Memory for Women’s History: Problems of Method and Interpretation”, Social Science History, 16, 4: 668-692.

-Alessandro Portelli, The Death of Luigi Trastulli and Other Stories: Form and Meaning in Oral History (SUNY Series in Oral & Public History), 1991, State University of New York Press. 

-Paul Thompson, Φωνές από το παρελθόν (μετάφραση Ρ.Β.Μπούσχοτεν-Ν. Ποταμιάνος), Αθήνα: Πλέθρον 2002.