Σχεδιασμός

Προτού ξεκινήσετε τις συνεντεύξεις σας, θα πρέπει να σχεδιάσετε προσεκτικά την έρευνα σας. Θα πρέπει να σκεφτείτε ορισμένα πρακτικά ζητήματα: ποιες θα είναι οι κεντρικές θεματικές της έρευνας, σε ποιο ακροατήριο απευθύνεται, θα δουλέψετε μόνοι σας ή στο πλαίσιο μιας ομάδας, που θα βρείτε τους πληροφορητές, τι θα τους ρωτήσετε, τι εξοπλισμό θα χρησιμοποιήσετε, ποια θα είναι η μελλοντική χρήση του υλικού. Παρακάτω ακολουθούν ορισμένες πρακτικές οδηγίες που θα σας βοηθήσουν να σχεδιάσετε καλύτερα την έρευνά σας.

Επιλογή θέματος

Η επιλογή του θέματος εξαρτάται από το στόχο και το ακροατήριο. Μπορεί να αφορά μια ιστορική περίοδο, ένα κοινωνικό φαινόμενο, μια τοπική ή οικογενειακή ιστορία ή μια ατομική αφήγηση ζωής. Όποιο θέμα όμως και να επιλέξετε, είναι χρήσιμο να σκεφτείτε εκ των προτέρων τι θέλετε να μάθετε και ποια θα είναι η ιδιαίτερη αξία των προφορικών μαρτυριών. Σαν ένα πρώτο βήμα μπορείτε να γράψετε διάφορες ερωτήσεις που σας φαίνονται ενδιαφέρουσες και να τις κατατάξετε θεματικά. Κρατήστε όμως ανοιχτό τον ορίζοντά σας, γιατί από τις πρώτες συνεντεύξεις μπορεί να προκύψουν νέα ερωτήματα που δεν είχατε σκεφτεί.

Προκαταρκτική έρευνα

«Όσα πιο πολλά γνωρίζεις, τόσο πιο πολλά θα μάθεις»

Το δεύτερο βήμα είναι η αναζήτηση μιας βασικής βιβλιογραφίας σχετικά με το θέμα σας. Τι έχουν γράψει άλλοι για το ίδιο θέμα και ποια είναι τα κενά που προκύπτουν από αυτή τη βιβλιογραφία; Σε τι βαθμό μπορούν οι προφορικές πηγές να αναπληρώσουν αυτά τα κενά; Πάρτε επαφή με πρόσωπα που γνωρίζουν καλά το θέμα που σας ενδιαφέρει, ρωτήστε τους για σημαντικά πρόσωπα και γεγονότα, τι θεωρούν σημαντικό, εάν έχουν κάποιο υλικό να σας δώσουν και ποιοι θα ήταν κατά τη γνώμη σας σημαντικοί πληροφορητές για την έρευνά σας. Με βάση αυτή την προκαταρκτική έρευνα μπορείτε να επιστρέψετε στα αρχικά σας ερωτήματα και να τα διορθώσετε.

Κατάρτιση οδηγού συνέντευξης

Ένα ουσιαστικό μέρος της προετοιμασίας είναι η κατάρτιση οδηγού των συνεντεύξεων. Θα κάνουμε πρώτα ένα γενικό οδηγό ερωτήσεων, που θα καλύψει όλα τα θέματα που θέλουμε να θίξουμε στις συνεντεύξεις μας. Ένα εξαντλητικό δείγμα περιλαμβάνεται στο βιβλίο του Paul Thompson, Φωνές από το Παρελθόν, σ. 371-386. Αυτό το γενικό οδηγό μπορούμε έπειτα να το αναπροσαρμόσουμε για τον κάθε πληροφορητή, αφαιρώντας και προσθέτοντας ερωτήσεις, αλλάζοντας τη σειρά τους, ή διατυπώνοντάς τις κάπως διαφορετικά. Ο οδηγός θα είναι ένα ευέλικτο πλάνο για τη συνέντευξη. Δεν θα τον έχουμε μπροστά μας την ώρα της συνέντευξης, για να μη ανακόψουμε την αυθόρμητη ροή των αναμνήσεων των πληροφορητών μας. Αφού εξοικειωθούμε καλά με το περιεχόμενό του, είναι μια σημαντική βοήθεια για τη σωστή διαχείριση της συνέντευξης. Για πρακτικές οδηγίες σχετικά με τη σύνταξη του οδηγού, πατήσετε εδώ. 

Με βάση τον οδηγό που συντάξατε μπορείτε να κάνετε μια ή περισσότερες πιλοτικές συνεντεύξεις με πληροφορητές-κλειδιά και να αναμορφώσετε τον οδηγό ανάλογα με τις νέες πληροφορίες που προέκυψαν.

Επιλογή πληροφορητών

Για την αναζήτηση των πληροφορητών, έχουμε να αντιμετωπίσουμε δύο διαφορετικά προβλήματα: με ποια κριτήρια θα τους διαλέξουμε και πώς θα τους βρούμε.

Κριτήρια επιλογής πληροφορητών: οι υποψήφιοι πληροφορητές πρέπει να έχουν ζήσει τα γεγονότα που μας ενδιαφέρουν από πρώτο χέρι, να είναι πρόθυμοι να καταθέσουν τη μαρτυρία τους, να έχουν καλή μνήμη και να είναι καλοί αφηγητές. Από εκεί και πέρα είναι σημαντικό να σκεφτούμε πως μπορούμε να εξασφαλίσουμε την πλουσιότερη δυνατόν «πολυφωνία» των μαρτυριών: να αντιπροσωπεύονται διαφορετικές ηλικιακές ομάδες, άντρες και γυναίκες, ντόπιοι και μετανάστες, πλούσιοι και φτωχοί, διανοούμενοι και αγράμματοι, δεξιοί και αριστεροί, όπως και όλες οι ενδιάμεσες κατηγορίες.

Αναζήτηση πληροφορητών: μπορούμε να ξεκινήσουμε με τις προσωπικές μας επαφές και από εκεί και πέρα, μέσα από το σύστημα της «χιονοστιβάδας», να βρούμε και άλλους σημαντικούς πληροφορητές. Είναι όμως σημαντικό να μην αντλήσουμε όλους τους πληροφορητές μας από το ίδιο δίκτυο (π.χ. το δίκτυο του δασκάλου ή του προέδρου του χωριού). Στη συνέχεια μπορούμε να εμπλουτίσουμε το δείγμα μας αναζητώντας πληροφορητές από τοπικούς φορείς (συλλόγους, σωματεία, βιβλιοθήκες, μουσεία), σε ΚΑΠΗ ή άλλα στέκια ηλικιωμένων, ή να κάνουμε μια έκκληση στο τοπικό ραδιόφωνο ή στον τύπο. Για τις διάφορες μεθόδους δειγματοληψίας, διαβάστε Paul Thompson, Φωνές από το Παρελθόν, σ. 187-194.

Εξοπλισμός

Προτού ξεκινήσετε τις συνεντεύξεις θα πρέπει να σκεφτείτε τι εξοπλισμό θα χρησιμοποιήσετε και από πού θα το προμηθευτείτε. Οφείλουμε στους πληροφορητές μας να εξασφαλίσουμε την καλύτερη δυνατόν ποιότητα του ήχου και της εικόνας. Οι φωνές που δεν ακούγονται είναι άχρηστες. Για περισσότερες πληροφορίες, επισκεφθείτε τη σελίδα για το τεχνικό εξοπλισμό και το λογισμικό.

Αρχειοθέτηση – δεοντολογικά ζητήματα

Τέλος, στο σχεδιασμό περιλαμβάνονται και προβλέψεις για το χώρο που θα αποθηκευτούν οι συνεντεύξεις σας (κατά προτίμηση σε μια βιβλιοθήκη, ένα ιστορικό αρχείο ή σε ένα μουσείο) και πως θα εξασφαλιστεί η ευρύτερη δυνατόν πρόσβαση του κοινού στο υλικό σας. Επίσης, θα πρέπει να σκεφθείτε πως θα εξασφαλιστούν τα πνευματικά δικαιώματα των πληροφορητών και των ερευνητών και άλλα θέματα δεοντολογίας. Για περισσότερες πληροφορίες, επισκεφθείτε τη σελίδα για τα δεοντολογικά ζητήματα.